بخش مصرف و هزینه خانوار چه تغییراتی داشته است؟

رکود از زاویه دوم

تاريخ 1399/06/30 ساعت 10:18

محاسبات مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که در فصل زمستان سال 98، رشد مصرف نهایی خانوارهای کشور به قیمت ثابت با روند کاهشی، 3.8- درصد بوده است که نسبت به دیگر فصول سال 98 مخصوصاً فصل بهار، اندکی بهبود را نشان می‌دهد.

محمد عدلی/ آینده نگر

تولید ناخالص داخلی که بر اساس آمارهای تولید در گروه‌های کشاورزی، صنایع و معادن و خدمات محاسبه می‌شود، نشان می‌دهد که در سال‌های 97 و 98 نرخ رشد اقتصادی به زیر صفر رسیده است. این روند برای سال 99 نیز پیش‌بینی‌شده است. وضعیت تولید ناخالص داخلی از یک زاویه دیگر نیز قابل‌بررسی است که به آن روش مخارج گفته می‌شود. درروش مخارج، میزان تغییرات تولید ناخالص داخلی از ناحیه مصرف و اجزای تقاضای نهایی موردمحاسبه قرار می‌گیرد. زاویه دوم همچنین می‌تواند تأثیر و آینه تغییرات رشد اقتصادی باشد. به‌طور طبیعی کاهش تولید ناخالص داخلی بر میزان مصرف و تقاضا نیز تاثیرگذار بوده است. کاهش درآمد سرانه خانوار به کاهش مصرف آن‌ها منجر خواهد شد. بنابراین اگر ناحیه عرضه دچار محدودیت شود، ناحیه تقاضا نیز به‌سوی محدود شدن پیش می‌رود.

محاسبات مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که در فصل زمستان سال 98، رشد مصرف نهایی خانوارهای کشور به قیمت ثابت با روند کاهشی، 3.8- درصد بوده است که نسبت به دیگر فصول سال 98 مخصوصاً فصل بهار، اندکی بهبود را نشان می‌دهد. البته باوجود بهبود مصرف خانوار در فصل زمستان 98 نسبت به فصل مشابه سال قبل می‌توان برآورد کرد که همچنان اثرات تورمی از طریق افزایش شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی، منجر به کاهش مصرف نهایی حقیقی خانوار شده و رشد متوسط قیمت‌ها از رشد مصرف خانوار به قیمت اسمی پیشی گرفته است. رشد مصرف نهایی خانوار به قیمت ثابت در سال 98 معادل 5.4- درصد است که بیشترین سهم از این کاهش مربوط به کاهش شدید مصرف نهایی خانوار در فصل بهار 98 است. با بررسی مصرف نهایی خانوار در سال 98 دو دلیل برای کاهش بیشتر مصرف نهایی خانوار در فصل بهار 98، نسبت به سه فصل تابستان، پاییز و زمستان 98 قابل‌ملاحظه است. اول آنکه رشد مصرف نهایی خانوار در فصل بهار سال گذشته یعنی بهار سال 97 رقمی مثبت و معادل 3.7 درصد است، بدین خاطر که در این فصل نرخ تورم تک‌رقمی بوده و هنوز روند کاهشی مصرف خانوار به قیمت حقیقی شروع نشده بود. روند افزایش قیمت‌ها در بهار 97 افزایشی نبود و شتاب تورمی ثابتی در سه‌ماهه بهار 97 حاکم بود. این شتاب تورمی از تابستان 97 آغاز شد. دوم آنکه با شدت گرفتن شتاب تورمی از تابستان 97، رشد مصرف نهایی خانوار به قیمت حقیقی منفی شده است. نقطه شروع کاهش مصرف خانوار، از فصل تابستان سال 97 بوده و در پاییز 97 با تشدید اثرات تورمی مصرف خانوار به قیمت حقیقی افت شدیدی داشته است. در فصل پاییز و زمستان سال 98 شتاب تورمی کاهش یافته که نتیجه این تغییرات، سبب شده رشد مصرف نهایی خانوار به قیمت حقیقی در فصل تابستان، پاییز و زمستان 98 نسبت به فصل بهار 98 بهبود داشته و عدد منفی کمتری را نشان دهد.

 

هزینه خوراک

بررسی هزینه‌های خوراکی خانوار به قیمت ثابت نشان می‌دهد با توجه به رشد 19.4 درصدی شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در گروه خوراکی‌ها، رشد مصرف نهایی خانوار از این گروه به 3.9- درصد می‌رسد که بیشترین رشد هزینه‌های خوراکی خانوار، مربوط به سه گروه غلات، نان، آرد، رشته و فراورده‌های آن، شیر و فراورده‌های آن و میوه‌ها و خشکبار است. در گروه دخانیات باوجود افزایش هزینه‌های مصرفی خانوار از دخانیات، و با توجه به افزایش شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی دخانیات معادل 10.4 درصد، رشد این گروه از هزینه‌های مصرف نهایی خانوار معادل 4- درصد است.

رشد مصرف نهایی خانوار به قیمت‌های ثابت در گروه هزینه‌های غیر خوراکی و خدمات، به‌جز گروه مسکن، آب و سوخت و گروه ارتباطات، در سایر گروه‌ها منفی بوده است.

 

خرید پوشاک

در گروه هزینه‌های پوشاک و کفش، با توجه به رشد 31.6 درصدی شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی پوشاک و کفش، رشد این هزینه‌ها به 43.2- درصد می‌رسد. رشد مصرف نهایی خانوار در گروه مبلمان، تجهیزات خانوار و تعمیرات آنها معادل 15.6- درصد است که با توجه به کاهش هزینه‌های خانوار در ماه آخر و رشد 22.7 درصدی شاخص بهای کالا و خدمات در این گروه، دور از انتظار نیست. رشد مصرف نهایی خانوار در گروه بهداشت معادل 10- درصد است که با توجه به رشد 22.9 درصدی شاخص بهای کالاها و خدمات در این گروه حاصل شده است. لازم به ذکر است شرایط پیش‌آمده در خصوص شیوع ویروس کرونا هزینه‌های بیمارستانی خانوار به ویژه مراجعات به بیمارستان‌های خصوصی را به شدت کاهش داد، زیرا بخش عمده‌ای از این خدمات در بیمارستان‌های دولتی به خانوارها ارائه شده است. همچنین به دلیل کاهش ناگهانی مراجعات به بیمارستان‌های خصوصی، بسیاری از این‌گونه بیمارستان‌ها در معرض مشکلات مالی قرار گرفته‌اند که حکایت از کاهش هزینه‌های بهداشت و درمان خانوار دارد. می‌توان گفت رشد پایین هزینه‌های خانوار در این گروه متأثر از دو عامل حمایت‌های دولت برای کاهش هزینه‌های ناشی از کرونا و همچنین به تأخیر انداختن مراقبت‌های درمانی از طرف خانوار مانند هزینه‌های دندان‌پزشکی، تست‌های تشخیصی روتین، عمل‌های زیبایی، واکسیناسیون کودکان و... است.

 

فرهنگ و تفریح

در گروه تفریح و فرهنگ، با توجه به رشد 28.4 درصدی شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی تفریح و فرهنگ، رقم رشد به 35.1- درصد رسیده است.

در گروه‌های هتل و رستوران و کالاها و خدمات متفرقه، کاهش هزینه‌های خانوار، رشدهای 59.7- درصدی و 3.3- درصدی مصرف خانوار را به دنبال داشته است. رشد شاخص بهای کالا و خدمات گروه هتل و رستوران 29 درصد و گروه کالاها و خدمات 24.9 درصد است.

در گروه حمل و نقل با توجه به رشد 49.2 درصدی شاخص بهای کالا و خدمات حمل و نقل، مصرف نهایی خانوار با رشد 45.7- درصدی مواجه شد.

 

مسکن و ارتباطات

در گروه مسکن، آب و سوخت و نیز گروه ارتباطات، مصرف نهایی خانوار رشدی مثبت به ترتیب معادل 12.4 درصد و 18.4 درصد را تجربه کرده که با توجه به رشد 22.4 درصدی شاخص بهای کالا و خدمات مسکن و 3.6 درصدی ارتباطات به وقوع پیوسته است. لازم به ذکر است بیشتر هزینه خانوار در بخش مسکن مربوط به برآورد اجاره واحدهای مسکونی شخصی است. بررسی خانوار در این خصوص نشان می‌دهد افزایش هزینه خانوار در این بخش به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای متأثر از افزایش برآورد قیمت مسکن است، نه افزایش تعداد خانوارهای دارای واحد مسکونی شخصی و اجاری. همچنین می‌توان گفت افزایش مصرف خانوار در بخش ارتباطات ناشی از ثبات نسبی قیمت در این گروه است.

 

مصرف در دولت

تقاضا و مصرف به‌غیر از بخش مردمی از ناحیه دولت نیز عملکرد جداگانه‌ای دارد. بررسی میزان مصرف نهایی دولت از ارزش افزوده فعالیت‌های امور عمومی، دفاع و تأمین اجتماعی و آموزش دولتی محاسبه شده است. رشد مصرف نهایی دولت در سال 1398 معادل 1.7- درصد بوده است.

 

تشکیل سرمایه

تشکیل سرمایه در ماشین‌آلات به دو بخش تشکیل سرمایه از محل تولیدات داخلی و تشکیل سرمایه از محل واردات تفکیک می‌شود.

نرخ رشد تشکیل سرمایه ماشین‌آلات در سال 1398، معادل 11.8- درصد بوده است و در فصول بهار، تابستان، پاییز و زمستان سال 1398، به ترتیب رشد 18.4-، 14.2-، 9.2- و 4.3- ثبت شده است. با کاهشی بودن تشکیل سرمایه طی فصول مختلف سال 1398 این روند رو به کاهش بوده است. در فصل زمستان سال 1398 باوجود رشد تولید داخلی ماشین‌آلات و تجهیزات، رشد منفی بالای میانگین متحرک ارزش واردات کالاهای سرمایه باعث کاهش 3/4 درصدی در این بخش نسبت به فصل مشابه سال قبل شده است.

تشکیل سرمایه در ساختمان نیز شاخص دیگری در این بخش است که وابستگی زیادی به تولید ناخالص داخلی در بخش ساختمان دارد.

 

تجارت

تغییرات صادرات و واردات نیز در دسته عملکرد تولید ناخالص داخلی در بخش مخارج قرار می‌گیرد. آمارهای گمرک نشان می‌دهد که سال 1398 ارزش صاردات کالاهای غیرنفتی به قیمت ثابت 3.7 درصد افزایش و ارزش واردات کالا به قیمت ثابت 37.5 درصد کاهش یافته است. در فصل زمستان نیز ارزش صادرات غیرنفتی و واردات کالا به قیمت ثابت به ترتیب 23.6 و 38.8 درصد کاهش یافته است. صادرات کالا در فصل زمستان بدترین عملکرد را بین فصول مختلف سال 1398 داشته است، بخشی از این کاهش به شیوع ویروس کووید 19 و بسته شدن مرزهای ارتباطی کشور با سایر کشورها بازمی‌گردد.

 

 


 عضو کانال اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران در تلگرام شوید

[صفحه چاپ]


ثبت نظر شما:

نام
پست الکترونیکی
تلفن
نظر