پایانی در کار نیست

رشد استارت‌‌آپ‌ها ادامه دارد، هیجان اولیه فروکش کرده است

تاريخ 1397/10/17 ساعت 15:57

فضای فعالیت‌های استارت‌آپی اشباع شده است؟ خبری از استارت‌آپ‌های تازه هست؟ فعالان استارت‌آپی می‌گویند نبود هیجان‌زدگی اولیه به معنی رسیدن استارت‌آپ‌ها به خط پایان نیست.

حمیدرضا احمدی، فعال استارت‌آپی

 امروز فضای استارت‌آپی ایران خالی از مشتاقان راه‌اندازی کسب‌وکارهای نوپا یا شاهد کم شدن تعداد آن‌ها نیست. به نظر می‌رسد که جو اولیه‌ای که حول استارت‌آپ‌ها شکل گرفته بود، اکنون وجود ندارد. این وضعیت البته طبیعی است چراکه هر پدیده تازه‌ای، اعم از اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در سال‌های آغازین هیجان‌انگیزتر به نظر می‌رسد. شاید امروز کمتر شاهد هیجان‌زدگی سال‌های آغاز فعالیت استارت‌آپ‌ها در ایران باشیم اما این فضا از نظر رشد محتوا و شکل‌گیری واحدهای تازه در حال فعالیت است و این فعالیت تشدید هم شده است. یک نکته مثبت این است که استارت‌آپ‌ها امروز بالغ‌تر و بهتر شده‌اند اما از هیجان نو بودن استارت‌آپ‌ها کم شده است. فراموش نکنید که 200 سال پیش زمانی که نفت کشف شد، همه هیجان‌زده بودند اما الان جو اولیه نسبت به طلای سیاه وجود ندارد.

رشد استارت‌آپ‌ها در شرایط کنونی در حالی ادامه دارد که بعضی چالش‌های گذشته همچنان پابرجاست. از جمله این چالش‌ها فقدان یک پایگاه آماری مشخص است که بتواند به تخمین بازار و رسیدن به نیروی کار مناسب و دیگر اطلاعات مورد نیاز کمک کند. یک دلیل عمده در عدم شکل‌گیری چنین پایگاهی محافظه‌کاری دولت در مورد اعداد و ارقام مرتبط با این حوزه است. دولت در مورد بسیاری از اعداد و ارقام سیاست عدم انتشار را در پیش می‌گیرد. ملاحظات دولت هرچند درک می‌شود اما همان‌طور که می‌توان از بعضی آمارها سوءاستفاده کرد، می‌توان از آن استفاده مفید هم کرد و دولت باید این مسئله را برای خودش حل کند.

اما دولت باید چه کند؟ معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری نقشه‌ای برای پیشرفت اهداف استارت‌آپی دارد و براساس آن پیش می‌رود. به نظر من دولت باید در سطح اجرای سیاست‌های تشویقی و تقویت بخش خصوصی در این حوزه نقش‌آفرینی کند و البته باید از بخش خصوصی بپرسد که در چه زمینه‌هایی خلأهای بیشتری وجود دارد و دولت باید بیشتر در چه حوزه‌ای کار کند. برای مثال در هفته گذشته رویدادی در وزارت کار با حضور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی برگزار شد و در این رویداد فعالان استارت‌آپی به گوش مسئولان رساندند که تنها به وام نیاز ندارند و برخلاف تصور آن‌ها این تنها پول نیست که می‌تواند مشکل شرکت‌های دانش‌بنیان را حل کند و باید به فکر مسائل دیگر بود.

امید فعالان استارت‌آپی این است که رویکردهای دولت به مرور زمان نسبت به استارت‌آپ ها و کسب و کارهای نوپا اصلاح شود و بهبود پیدا کند. سیاست‌های دولت فعلی در حمایت از دانش‌بنیان‌ها از نظر من مثبت بوده است و ما از مزیت دانش‌بنیان بودن در خصوص بیمه یا دیگر امکانات فراهم‌شده استفاده می‌کنیم.

فکر می‌کنم در یکی، دو سال گذشته در فضای استارت‌آپی به خوبی پیشرفت کرده‌ایم هرچند جذب سرمایه در یک سال اخیر دچار مشکل شده است. در یک سال اخیر شاید بازارهایی مثل مسکن و ارز و طلا جذاب‌تر به نظر رسیده اما به نظر من همچنان می‌توان سرمایه‌داران سنتی را به فضای استارت‌آپی جذب کرد اما نکته این است که راه‌اندازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری زمان‌بر است و باید برای ایجاد این صندوق‌ها و نقش‌آفرینی آن‌ها در فضای استارت‌آپی کشور انتظار کشید. اصلی‌ترین عامل در این زمینه زمان و استفاده از نیروی انسانی متخصص است. بعضی از صندوق‌هایی که کار را در ایران شروع کردند، به دلیل کاهش ارزش ریال محافظه‌کارتر شده‌اند و البته دیگر تحولات اقتصادی در کشور شرایط سرمایه‌گذاری را سخت‌تر کرده است. اکنون قراردادهای بین صندوق‌های سرمایه‌گذاری با کارآفرینان سختگیرانه‌تر شده و هزاران قید و بند در این قراردادها وجود دارد که در صورت بروز مشکل، کار ادامه پیدا نکند. شرکت‌های سرمایه‌گذاری در اولین روز فعالیت استارت‌آپ‌ها همه پول مورد نیاز را تامین نمی‌کنند و سرمایه در چند مرحله به استارت‌آپ‌ها تزریق می‌شود. اکنون این مراحل هم با نظارت و سختگیری بیشتری انجام می‌شود. به نظر می‌رسد سرمایه به چالش آینده کارآفرینان کنونی تبدیل شود به ویژه اگر ریسک سرمایه‌گذاری در ایران بالاتر رود.

اکوسیستم استارت‌آپی نه در ایران بلکه در هیچ‌کجای دنیا هرگز اشباع نمی‌شود. در این زمینه همه‌چیز به کاربران بستگی دارد و شاید بتوان گفت اگر روزی کاربران از تکنولوژی خسته شوند، همه‌چیز متوقف می‌شود. در واقع  در آن روز نه فروشگاه‌های اینترنتی رشد می‌کنند و نه شرکت تازه‌ای تاسیس می‌شود. البته به نظر من این روز هرگز فرا نمی‌رسد چراکه هیچ‌وقت یک کاربر اپلیکیشن تاکسی‌یاب اینترنتی استفاده از آژانس کرایه تاکسی سر کوچه‌اش را به این اپ‌ها ترجیح نمی‌دهد. اگر چنین چیزی ممکن بود می‌شد گفت که شرکت‌های استارت‌آپی و کسب‌وکارهای نوپا عمری دارند و این عمر تمام می‌شود اما باتوجه به استفاده روزافزون فناوری نمی‌توان پایانی برای استارت‌آپ‌ها در نظر گرفت.

*آینده نگر