هیچ کشوری نمی‌خواهد آینده‌اش را در تنش بین چین و آمریکا خراب کند

تیزی سرد جنگ دیجیتال

تاريخ 1398/06/11 ساعت 10:31

رقابت بین آمریکا و چین در حوزه‌هایی مثل اینترنت فایو جی، هوش مصنوعی، روبوتیکز، اصلاح ژنتیکی و دسترسی به اطلاعات بسیار شدید است

آینده نگر/ منبع: بلومبرگ

اگر باور کنیم که جهان واقعا دارد به سمت جنگ سرد دوم پیش می‌رود، آن وقت دنیا دارد به حوزه تکنولوژیک تحت کنترل چین و آمریکا تقسیم می‌شود و پرده آهنین دیجیتالی که آنها را از هم جدا می‌کند باید از جاهایی مثل پارک صنعتی آکسفوردشایر بگذرد. این پارک صنعتی جایی بین لندن و بیرمنگام است: یک طرف آن انبار بزرگ آمازون است و در سمت دیگر، مرکز ارزیابی امنیت سایبری هواوی که با خنک‌کننده‌های بزرگ سرورهایش از بیرون قابل تشخیص است.

در این مرکز ۳۸ بازرس امنیت سایبری کار می‌کنند که حقوق‌شان را هواوی می‌دهد اما ماموران امنیتی انگلیس هم گاهی حرف‌هایی برای زدن به آنها داشته‌اند. دولت انگلیس فعلا تصمیم گرفته اجازه دهد که هواوی

بخش‌هایی از زیرساخت مهم فایو جی را برای این کشور بسازد. درنتیجه به زودی در انگلیس هم امکان آن فراهم می‌شود که همه چیز- از خودروهای بی‌سرنشین گرفته تا یخچال- به هم وصل شوند. این تصمیم دولت انگلیس نهایی نیست، اما وقتی یک متحد آمریکا این قدر به ممنوعیت فعالیت هواوی بی‌علاقه باشد، معنی‌اش این است که هیچ کس دوست ندارد خود را وسط مناقشه دو ابرقدرت اقتصادی و تکنولوژیک مثل چین و آمریکا ببیند. آیا این صحنه به جنگ سرد سابق شباهتی دارد؟ خیر. این جنگ سرد دوم از نوعی کاملا جدید است.

رقابت سرد امروزی بین دو اقتصاد کاپیتالیستی که به شدت به هم گره خورده‌اند جریان دارد و استانداردهای جهانی تکنولوژیکی جای نظام‌های اقتصادی مجزای بلوک شرق و غرب سابق را گرفته‌اند. یک گزارش دولت چین، دو اقتصاد چین و آمریکا را به یک زنجیر واحد صنعتی تشبیه کرده که اگر به هم وصل بماند به سود هردو طرف تمام می‌شود. اصلا امکان نداشت که چنین ادبیاتی را در دوران جنگ سرد سابق در دهه ۱۹۷۰ بشنوید. فان گانگ مدیر انستیتو پژوهش‌های اقتصادی ملی چین در این خصوص می‌گوید: «آن موقع اوضاع خیلی فرق داشت. اتحاد شوروی را زمین زدند اما در مورد چین امروز چنین چیزی رخ نخواهد داد.» یک شاهد مهم برای این استدلال او، پروژه جاده ابریشم جدید یا همان پروژه «کمربند و جاده» است که از جاکارتا در آسیا تا نایروبی در آفریقا و روتردام در اروپا کشیده می‌شود.

البته سیاست امنیت‌محور همیشه با منافع اقتصادی گره می‌خورد. شدت رقابت بین آمریکا و چین در حوزه‌هایی مثل اینترنت فایو جی، هوش مصنوعی، روبوتیکز، اصلاح ژنتیکی و دسترسی به اطلاعات را اصلا نباید دست گم گرفت. اگر جنگ سرد دیجیتال بین آمریکا و چین واقعا خیلی شدت بگیرد، با دنیایی مواجه خواهیم بود که کاملا از دو دسته خدمات دیجیتال استفاده خواهد کرد: یک دسته از شرکتی چینی مثل بایدو خودروی الکتریک خواهد خرید و با استفاده از اینترنت فایو جی هواهوی، از خدمات شرکت‌هایی مثل علی بالا و وی‌چت که همگی چینی هستند استفاده خواهد کرد. اما دسته‌ای دیگر، اصلا طرف شرکت‌های چینی نخواهد رفت و علاوه بر استفاده از گوگل، آمازون، فیسبوک و سیسکو، حتی شرکت‌های اروپایی مثل اریکسون را به شرکتهای چینی ترجیح خواهد داد.

نقطه عطف این درگیری‌ها در خصوص استفاده از تکنولوژی چین البته در همین ماه می گذشته رخ داد که آمریکا جلوی فعالیت هواوی در خاک خود را گرفت و از متحدانش هم خواست که همین کار را بکنند. چین اصلا در مقابله با این کار آمریکا کم نیاورد و برنامه‌ای را برای تنبیه شرکت‌هایی در نظر گرفت که به دلایل غیرتجاری بخواهند مناسبات تجاری با شرکت‌های چینی را قطع کنند. وقتی این برنامه اجرایی شود، ۳۳ شرکت آمریکایی تامین‌کننده قطعات برای چین- از جمله اینتل، مایکروسافت، اوراکل و کوالکام- با تنبیه تجاری چین مواجه خواهند شد.

مورد دیگر درگیری واضح چین و آمریکا بر سر آدم‌ها و درواقع متخصصان است. آمریکا به دانشجویان و محققان چینی در دانشگاه‌های آمریکا بدبین شده و حتی به صورت غیرمحسوس به دنبال آن است که برخی از محققان رده بالای چینی در حوزه‌های تحقیقاتی خاص در آمریکا را به جاسوسی برای دولت چین متهم کند. آمریکا همچنین در تلاش است ویزاهای کم‌تری به دانشجویان چینی بدهد. این در حالی است که در سال گذشته میلادی ۳۶۳ هزار دانشجوی چینی داشتند در دانشگاه‌های امریکا درس می‌خواندند. دولت چین در مقابل این فشارها بیکار ننشسته و علاوه بر اعمال فشار بر برخی اتباع آمریکایی در چین، شماری از گردشگران چینی را هم از رفتن به امریکا منصرف کرده. سال گذشته میلادی، گردشگران چینی بیش از ۳۶ میلیارد دلار در آمریکا خرج کردند و بنابراین هر چه تعداد آنها کم شود، آمریکا به وضوح بابت از دست دادن درآمد ناشی از آنها ضرر خواهد کرد.

یک حوزه مهم دیگر که رقابت شدیدی بین چین و آمریکا در آن جریان دارد، حوزه فلزات کمیاب خاکی است؛ یعنی عناصر کمیاب شیمیایی که عدد اتمی آنها از ۵۷ تا ۷۱ است. این عناصر در ساخت خودروهای الکتریک، رادار، سیستم‌های رهیاب و سیستم‌های صوتی در ابزارهای نظامی پیشرفته کاربرد دارند. این حوزه‌ای است که چین در پانزده سال اخیر به آن توجه ویژه داشته. چین تولیدکننده یا کنترل‌کننده ۹۵ درصد از فلزات خاک کمیاب در جهان است، از جمله عناصر نئودیمیوم و پراسیودیمیوم که در ساخت مگنت‌های مهم در خودروهای الکتریک کاربرد دارند. چین همچنین روی ۶۰ تا ۶۵ درصد از کبالت و لیتیوم لازم برای باتری این خودروها کنترل دارد و تولید ۷۵ درصد از تنگستن (فلزی که در موشک‌های نفوذکننده کاربرد دارد) در دنیا هم در کنترل چین است.

اندرو گیلهولم از شرکت مشاوره کنترل‌ریسکز در خصوص رقابتی که بین چین و آمریکا درگرفته می‌گوید: «مثلا این نکته واضح است که دیگر امکانش وجود ندارد که تامین‌کننده اصلی قطعات دیجیتال در هر دو کشور چین و آمریکا باشید.» اما جدایی راه این دو کشور در عرصه دیجیتال واقعا چقدر امکان‌پذیر است؟ گیلهولم معتقد است که مثلا حوزه هوش مصنوعی نمی‌تواند خیلی محدود شود. پیشرفت تکنولوژیک جهان در موارد زیادی فقط توسط یک کشور یا یک شرکت انجام نمی‌گیرد بلکه به صورت جهانی و در پلت‌فرم‌های باز انجام می‌شود و بنابراین جدایی کامل آنها امکان ندارد.

مثلا در عرصه خودروهای الکتریک، این امکان وجود دارد که چین نتواند بدون دسترسی به تکنولوژی آمریکایی، راه پیشرفت را با سرعت طی کند. اما در مقابل، آمریکا هم نمی‌تواند بدون منابع فلزات خاک کمیاب، تولید این خودروها را ادامه دهد. با این وجود، وزارت بازرگانی آمریکا تهدید کرده که جلوی انتقال تکنولوژی‌های اساسی این خودروها به چین گرفته خواهد شد. در آن صورت، موضوع کاملا گره خواهد خورد.

پاتریک لوزادا مسئول بخش چین در گروه آلبرایت استون‌بریج- یک شرکت مشاوره‌ای بین‌المللی- در این خصوص می‌گوید: «قدیم‌ها که قطار شرق و غرب از دو خط کاملا جدا حرکت می‌کردند، همه چیز واضح‌تر دیده می‌شد. اما الان همه چیز نسبت به پنجاه سال پیش خیلی بیشتر به هم متصل است.» اشاره او به تفاوت عرض ریل‌های قطار است که در گذشته مانع از حرکت قطارهای مشابه در اتحاد شوروی و کشورهای غربی می‌شد.

در این میان، کشورهای دیگری هم وارد عرصه فعالیت سایبری و اعمال نفوذ در اینترنت شده‌اند که چهره دیگری از این مسئله ‌‌‌‌‌‌‌‌را نشان می‌دهند. یکی از آنها دولت ویتنام است که از یک سو دارد راه کنترل اینترنت را به سیاق چین پیش می‌رود و از سوی دیگر، چین را تهدیدی امنیتی علیه خودش قلمداد می‌کند. ویتنام در این راستا قصد ندارد در دعوای آمریکا و چین، خودش را به اردوگاه چین وصل کند. بلکه گروه ویتل که بزرگ‌ترین اپراتور موبایل ویتنام است اعلام کرده که دارد تکنولوژی خودش را برای ساخت فایو جی به کار می‌گیرد و نمی‌خواهد از تکنولوژی هواوی استفاده کند.

نکته دیگر این است که آمریکا هم کار آسانی برای مجاب‌کردن متحدانش به بایکوت هواوی در پیش ندارد و نتوانسته دلایل کافی برای آنها بتراشد. فقط چند کشور از جمله ژاپن و استرالیا تاکنون نظر آمریکا را در این خصوص قبول کرده‌اند. به نظر سام ساکز، پژوهشگر اقتصاد دیجیتال و سیاست‌های امنیتی در موسسه نیوامریکا، اکثر کشورها مثل انگلیس به دنبال این هستند که جایی بین این دو ابرقدرت قرار بگیرند. از سوی دیگر، کشورهایی مثل انگلیس که با مسائل داخلی بزرگ دست به گریبان هستند (در این مورد خاص، برگزیت) دوست ندارند با درگیر شدن در دعوای آمریکا و چین برای خودشان دردسر جدیدی درست کنند. در همین انگلیس، یک بررسی که توسط آژانس امنیت ملی کشور انجام شده حاکی از آن است که ممکن است هواوی امنیت شبکه‌های موبایل را در این کشور به خطر بیندازد اما علت آن تکنیکی است، نه مداخله دولت چین. این یعنی روایات دولت‌های انگلیس و آمریکا در مقابل هواوی به هم شباهت ندارد و بعید است که روایت کشورهای دیگر هم به این زودی‌ها شبیه روایت کاخ سفید شود.

با این اوصاف، هر قدر هم که جنگ سرد دوم بین آمریکا و چین پیشتر برود و ابعاد عمیق‌تری پیدا کند، باز هم بعید است که کشورهای دیگر حاضر باشند منافع تجاری خودشان را به خطر بیندازند و طرف یکی از این دو کشور را بگیرند.


 عضو کانال اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران در تلگرام شوید

[صفحه چاپ]


ثبت نظر شما:

نام
پست الکترونیکی
تلفن
نظر