حمله به منطق حريف

تاريخ 1396/10/23 ساعت 13:20

برجام تا آينده اي نامعلوم شاقول تنظيم رابطه ايران با بازيگران عمده بين المللي خواهد بود.

محمود صدری

    ۱- قرار است امروز تصميم رئيس جمهوري آمريکا درباره تمديد طرح تعليق تحريم هاي ايران اعلام شود. آن گونه که از فضاي عمومي آمريکا برمي آيد اين طرح تمديد مي شود، مگر اينکه دونالد ترامپ رفتاري غيرمتعارف پيشه کند و تفاهم بين المللي و حساسِ برجام را به خطر اندازد. اما فارغ از اينکه ترامپ چه خواهد کرد، امروز نيز مي گذرد و اين معضل سياست خارجي ايران کمابيش باقي مي ماند.
    به تعبيري، ايران در بخشي از سياست خارجي اش که به ايالات متحده مربوط مي شود با «پروژه مدت دار» سروکار ندارد که تصميم ترامپ بر آن تاثير قاطع بگذارد، بلکه اين وجه سياست خارجي ايران، «پروسه بي مدت» و فرساينده اي است که منطق سامان دادن آن با منطق مذاکرات هسته اي و تفاهم نامه برجام فرق دارد.
    ۲- در ادبيات ديپلماتيک جهان، گفته آشنايي هست با اين مضمون که «برنده مذاکره کسي است که با دستور جلسه آمده باشد.» دستور جلسه اي را که کشوري يا ديپلماتي روي ميز مي گذارد، حريف نمي تواند آن را در جهت نفع يکسويه خود تغيير دهد، مگر اينکه منطق آن را عوض و اصول موضوعه اش را قلب کند. دستور جلسه برجام را ايران و آمريکا ننوشته اند و منطق و اصول موضوعه آن از دسترس هر دو کشور خارج است. اين تفاهم نامه در سپهري جهاني تدوين و سپس با مشارکت ايران و آمريکا و ديگران امضا شده است. لاجرم، برجام نمي تواند موضوع کشاکش دوجانبه ايران و آمريکا باشد. دولت ترامپ با علم به اين موضوع مي کوشد منطق اين بازي جهاني را تغيير دهد و بر آن رخت خصومت دوجانبه بپوشاند و سيماي کشاکش قديمي تر ايران و آمريکا را قلب کند و در عين حال، برجام را قراري شکننده بنماياند که ايران نتواند جاي دقيق آن را در دکترين سياست خارجي خود پيدا کند. سخن اخير وزير امور خارجه ايران که پايبندي ايران را به برجام به رفتار مشابه از سوي آمريکا مشروط کرده است، پاسخي در خور به اين استراتژي تخريبي آمريکايي ها و حمله اي بهنگام به منطق ترامپ بود. نتيجه سخن محمدجواد ظريف چنين است: برجام فقط در قامت بين المللي آن و با اجراي تعهدات همه اطراف توافق امکان بقا دارد. اگر يکي خلف وعده کند، تعهدات ايران هم ساقط مي شود. اينجا يک ميدان است و معضل چهار دهه اي رابطه ايران و آمريکا ميداني ديگر.
    3- روسيه و چين و بخشي از اروپا، غير از انگيزه هاي منفعت جويانه اي که جزو سرشت سياست بين الملل است، به اين دليل در کشاکش هاي يک سال گذشته ميان آمريکا و ايران، از ترامپ فاصله گرفته اند و مي گيرند که به نتايج تلاش او براي قلب خصومت تاريخي ايران و آمريکا و ضميمه کردن اين خصومت به معاهده اي بين المللي وقوف دارند و از رويه شدن چنين پديده اي در جهان بيمناکند. روسيه و اروپاي قاره اي در سال ۲۰۰۳ در دام چنين منطقي افتادند و به آمريکا در تهاجم به عراق کمک کردند. آمريکايي ها که قبلا در ۱۹۹۱ (در پي حمله عراق به کويت در ۱۹۹۰)، با اتکا به مفاد منشور سازمان ملل درباره دفع خطر از امنيت جهاني، توانسته بودند ائتلافي عليه رژيم صدام حسين شکل دهند، ۱۲ سال بعد، براي حمله مجدد به عراق به رويه اي که قبلا ساخته بودند، رجوع کردند و بحراني آفريدند که هنوز دود آن به چشم جهانيان مي رود. اهمال اروپا و روسيه و چين در جنگ دوم عراق و تن دادن آنها به منطق آمريکا، زخم هاي حيثيتي، سياسي، حقوقي و ايضا اخلاقي عميقي بر پيکر اين کشورها نشانده است و اين روزها با بهره گيري از آن تجربه، در برابر وسوسه هاي دونالد ترامپ محتاطانه تر عمل مي کنند.
    ۴- هدف هاي امنيتي عاجل ايران که قرار بود برجام محمل آن باشد، ديري است محقق شده اند. ايران علاوه بر عبور کردن از تهديدهاي اوايل اين دهه که مستقيما متوجه خودش بود، بسياري از تهديدهاي منطقه اي را نيز برطرف کرده است. در چنين فضايي، دولت آمريکا دست کم مادام که ترامپ رئيس جمهور باشد توان شکل دادن اجماع بين المللي و اقدام موثر عليه ايران را نخواهد داشت. اما هدف ثانويه برجام که گشايش در دادوستدهاي جهاني ايران بود هنوز کاملا محقق نشده است. محقق نشدن کامل اين هدف، از جهاتي به خاطر فشارهاي ايالات متحده بر کشورها و بنگاه هاي اقتصادي جهان و از جهات ديگر حاصل ناکارآمدي هاي اقتصاد ايران است. وجهي از اين ناکارآمدي را در تراز تجاري مي توان ديد که عيني ترين شاخص براي ارزيابي تاثير محدوديت هاي خارجي بر اقتصاد ايران است. افزايش واردات ايران در ۶ ماه نخست امسال نشان مي دهد، درها آنقدر باز و طرف هاي تجاري ايران آنقدر پرشمار بوده اند که تفاضل صادرات و واردات کشور به ۵/ ۳ ميليارد دلار برسد. اينجا ديگر نمي توان از موانع تجاري و تحريم ها سخن گفت. هرچه هست يا در حوزه مقررات دولتي است يا ناکارآمدي بنگاه ها در زمينه توليد و تجارت.
    نتيجه گيري: برجام تا آينده اي نامعلوم شاقول تنظيم رابطه ايران با بازيگران عمده بين المللي خواهد بود. اين سند تا پا برجا باشد، ايران از عوايد آن بهره مي برد؛ اما اگر هم تحريکات آمريکا موجب فروپاشي اين سند شود، ايران تا همين جا به هدف اصلي خود که دفع خطر امنيتي بوده رسيده است و هدف ثانويه اش که گشايش در اقتصاد است، ريشه در خاک ايران دارد و چاره اش را که کارآمدي در توليد و تجارت است، بايد همين جا جست و همين جا يافت. از کارآمدي اقتصادي کرور کرور کار بر مي آيد که يکي از آنها پشتيباني از ديپلمات هاي ايراني خواهد بود به وقت حمله آنها به استراتژي رقيبان بين المللي.

*دنیای اقتصاد
    


 عضو کانال اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران در تلگرام شوید

[صفحه چاپ]


ثبت نظر شما:

نام
پست الکترونیکی
تلفن
نظر